Duygusal Belirtiler:
Birey sosyal durumlara girmeden önce, sırasında veya sonrasında yoğun kaygı ve korku hissedebilir. Bu kaygı o kadar yoğun olabilir ki, sosyal ortamlardan tamamen kaçınmasına neden olabilir.
Birey başkaları tarafından yargılanacağı veya küçük düşeceği inancıyla utanç ve utanma duyabilir.
Birey başkalarının sürekli olarak yargıladığına ve eleştirdiğine dair bir inanç yaşayabilir.
Birey sosyal bir durumda hata yapmaktan veya küçük düşmüş görünmekten korkabilir.
Bazı durumlarda, sosyal bir ortamdaki yoğun kaygı ve korku panik atağa dönüşebilir.
Fiziksel Belirtiler:
Kalp normalden daha hızlı atabilir.
Avuç içlerinde, koltuk altlarında veya alın gibi bölgelerde aşırı terleme olabilir.
Eller, ses veya tüm beden titreyebilir.
Yüz veya boyun kızarabilir.
Mide bulanabilir veya kusma yaşanabilir.
Denge kaybı veya baş dönmesi yaşayabilir
Nefes alma zorlaşabilir veya hızlı nefes alabilir.
Kaslar gergin olabilir ve kaslarda ağrı hissedebilir.
1. Yaygın tip: Bu tipte, kişi birçok sosyal durumdan korkar ve kaçınır. Bu durum, kişinin iş, okul ve kişisel ilişkilerini önemli ölçüde etkileyebilir.
2. Performans tipi: Bu tipte, kişi topluluk önünde konuşma veya performans sergileme gibi belirli sosyal durumlardan korkar ya da kaygı duyar.
3. Özgül (belirli) tip: Bu tipte, kişi yemek yeme, içme veya yazı yazma gibi belirli bir sosyal durumdan korkar veya kaygı duyar.
Liebowitz Sosyal Fobi Ölçeği’nde belirlenen sosyal durumlar aşağıdaki gibidir. Birey bu durumlarda yoğun kaygı duyabilir ve bu durumlardan kaçınabilir:
Önceden hazırlanmaksızın bir toplantıda kalkıp konuşmak
Seyirci önünde hareket, gösteri ya da konuşma yapmak
Dikkatleri üzerinde toplamak
Romantik veya cinsel bir ilişki kurmak amacıyla birisiyle tanışmaya çalışmak
Bir gruba önceden hazırlanmış sözlü bilgi sunmak
Başkaları içerdeyken bir odaya girmek
Kendisinden daha yetkili biriyle konuşmak
Satın aldığı bir malı ödediği parayı geri almak üzere mağazaya iade etmek
Çok iyi tanımadığı birisine fikir ayrılığı veya hoşnutsuzluğun ifade edilmesi
Gözlendiği sırada çalışmak
Çok iyi tanımadığı bir kişiyle yüz yüze konuşmak
Bir eğlenceye gitmek
Çok iyi tanımadığı birisinin gözlerinin içine doğrudan bakmak
Yetenek, beceri yada bilginin sınanması
Gözlendiği sırada yazı yazmak
Çok iyi tanımadığı bir kişiyle telefonla konuşmak
Umumi yerlerde yemek yemek
Evde misafir ağırlamak
Küçük bir grup faaliyetine katılmak
Umumi yerlerde bir şeyler içmek
Umumi telefonları kullanmak
Yabancılarla konuşmak
Satış elemanının yoğun baskısına karşı koymak
Umumi tuvaleti kullanmak
Sosyal anksiyete bozukluğunun (sosyal fobi) tek bir kesin nedeni yoktur. Genetik, çevresel ve biyolojik faktörlerin bir kombinasyonu bu bozukluğun gelişmesine katkıda bulunabilir.
Sosyal anksiyete bozukluğunun olası nedenleri şunlardır:
Genetik faktörler: Ailesinde sosyal anksiyete bozukluğu olan kişilerde bu bozukluğun gelişme riski daha yüksektir.
Çevresel faktörler: Çocukluk döneminde alay edilme, zorbalık veya reddedilme gibi olumsuz deneyimler sosyal anksiyete bozukluğuna yol açabilir.
Biyolojik faktörler: Beynin korku ve kaygıdan sorumlu bölgelerindeki anormallikler sosyal anksiyete bozukluğuna katkıda bulunabilir.
Sosyal fobi ve çekingenlik, sıklıkla birbirine karıştırılan ancak farklılık gösteren iki kavramdır. Her ikisi de sosyal etkileşimlerde belirgin bir rahatsızlık hissi yaratırken, altta yatan nedenleri ve şiddetleri farklıdır.
Çekingenlik, sosyal durumlarda biraz gerginlik veya utangaçlık yaşama durumu olarak tanımlanabilir. Bu durum, kişilerin kendilerini ifade etmekte zorlanmalarına, yeni insanlarla tanışmakta çekinmelerine veya dikkat merkezinde olmaktan kaçınmalarına neden olabilir. Çekingenlik genellikle kişilik özelliği olarak değerlendirilir ve genetik yatkınlık, çevresel faktörler veya çocukluk deneyimleri gibi çeşitli nedenlere bağlı olabilir. Çekingenlik, kişinin günlük yaşamında bazı zorluklar yaratabilir ancak genellikle işlevselliği ciddi şekilde etkilemez. Çekingen kişiler, zamanla sosyal becerilerini geliştirebilir ve sosyal durumlara daha rahat adapte olabilirler.
Sosyal fobi ise belirli sosyal durumlarda yoğun kaygı ve korku yaşanmasına neden olan bir anksiyete bozukluğudur. Bu korku, kişinin günlük yaşamında önemli ölçüde işlev görmesini engelleyebilir ve sosyal ilişkilerde ciddi sorunlara yol açabilir. Sosyal fobi, kişinin iş, okul ve sosyal hayatında ciddi sorunlara yol açabilir. Kişiler, sosyal izolasyon yaşayabilir, depresyon ve diğer psikolojik sorunlar geliştirebilirler.
İkisinin arasındaki temel farklara bakılırsa çekingenliğin şiddeti hafif ila orta arasında değişirken sosyal fobinin şiddeti yoğun ve engelleyicidir. Çekingenlik günlük yaşamı sınırlı düzeyde etkilerken sosyal fobi günlük yaşamı ciddi şekilde etkiler. Çekingenlik genellikle tedavi gerektirmezken sosyal fobi psikolojik tedavi ve bazen de ilaç tedavisi gerektirebilir.
Sosyal fobi tedavisinde bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve ilaç tedavisi gibi çeşitli yöntemler kullanılır. Yaygın olarak kullanılan BDT'de, terapistle birlikte sosyal fobiye ilişkin düşünce ve inançlar belirlenir ve alternatifleri oluşturulur, kaygı ve korkuyla başa çıkma becerileri geliştirilir ve korkulan sosyal durumlara kademeli olarak maruz kalınarak bireyin bu durumlarda bulunabilme becerisi geliştirilir. Bazı durumlarda BDT'ye ek olarak antidepresanlar ve anksiyolitikler gibi ilaçlar da kullanılabilir. Psikolog ihtiyaç halinde ilaç tedavisine başlanması gerektiğini paylaşır.
Sosyal fobi bozukluğu tedavisinde kullanılan diğer yöntemler arasında Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT), grup terapisi, psikososyal eğitim ve destek grupları yer alır. Tedavinin süresi ve başarısı kişiden kişiye değişebilir.